شماره تماس :40-36359339-071

پودر ماهی چیست؟

0

مقدمه

پودر ماهی شناخته شده برای دانشمندان علوم تغذیه دام به عنوان خوراکی با کیفیت بالا که شامل موادی است که قابلیت هضم بالایی دارد به همین دلیل بسیار مناسب است که در جیره ی غذایی بیشتر حیوانات مزرعه به خصوص ماهی ومیگو افزوده شود.

پودر ماهی دارنده ی میزان بالایی انرژی در واحد وزن می با شد و منبع عالی برای پروتئین ها,چربی ها,مواد معدنی ویتامین ها است و مقدار بسیار اندکی کربوهیدرات در آن وجود دارد.

پودر ماهی چیست؟

پودر ماهی یک اصطلاح عمومی است که از نظر تغذیه ای بسیار غنی بوده ودر جیره ی غذایی حیوانات اهلی و یا به صورت کود طبیعی با کیفیت بالا استفاده می شود.

پودرماهی را می توان از هر نوع غذای دریایی (ماهی,میگو....) تهیه شود .معمولا درصد بیشترپودر ماهی را از ماهی های کوچک اقیانوس ها که درصد بالایی از استخوان و روغن هستند تهیه می شود  این نوع ماهی ها در تهیه پودر وروغن ماهی کاربرد دارند وبه آن ماهی های صنعتی می گویند علاوه بر آن بخش اندکی از پودر ماهی از ضایعات دیگر ماهی هایی که انسان به طور مستقیم مصرف می کند مهیا می گردد.

صنعت:

 

پودر و روغن ماهی از جمه صنایعی است که هنوزبر پایه ی تکنیک های صیادی در اقیانوس استوار است. بیشتر تولیدات پودر و روغن ماهی از ذخایر دریایی صید می شود و تداوم صید از آن ها کاملا کنترل ومدیریت شده است.

در حال حاضر در دنیا سالانه 6 تا 6.5 میلیون تن پودر ماهی به صورت پایدار تولید می شود . برای یک تن پودر ماهی خشک تقریبا 4 تا 5 تن ماهی کامل مورد نیاز است. مهمترین گروه ماهی  در تهیه پودر ماهی ، ماهی های کولی ,حشینه و ساردین و...است.3/1 خوراک ماهی دنیا در پرو تولید می شود و دیگر کشور های مطرح این حوضه شیلی  ,چین , تایلند  ,آمریکا  ,ایسلند , نروژ و ژاپن است.

عمل تولید پودر ماهی را می توان بر روی کشتی یا دریا انجام داد و یا می توان با توجه به فاسد پذیر بودن ماهی ، آن را صید کرد و دریخچال کشتی مابین یخ آن را نگهداری کرد و سرانجام به کارخانه موجود در ساحل فرستاده شود. عمل پختن، فشردن، خشک کردن و سرانجام آسیاب کردن ماهی منجر به تولید پودر ماهی می شود.

تعداد زیادی شیوه برای تولید یک خوراک ماهی خوب وجود دارد اما اساس کار همه ی آن ها جدا سازی قسمت های جامد از روغن و آب است. زمانی که تولید روغن مد نظر نباشد و به عنوان مثال از ماهی کم چرب استفاده شده باشد مرحله ی فشردن حذف می شود. مرحله ی پختن به وسیله بخار اب صورت می گیرد که همراه با منعقد شدن پروتئین بافتی است.در این مرحله ی حساس فراورده استریل شده و آماده ی خارج سازی لیکور می شود . لیکورماده ای است که  ترکیبی از روغن ،آب و پروتئین قابل حل می باشد. وقتی مرحله ی پختن بوسیله ی عمل فشردن پایان رسید، لیکور خارج شده و باقیمانده جامد را کیک فشرده می نامند. در مرحله ی بعد لیکور سانتریفیوژ شده و روغن آن خارج می گردد . روغن تولید شده پس از پالایش به آن برای پایدار ماندن  آنتی اکسیدان می زنند و دور از حرارت ، هواو نوردر تانکر ها ذخیره می شود.

بعد از اینکه روغن و مواد جامد معلق موجود در لیکور گرفته شد ماده ی مایعی باقی می ماند که به آن stick water گفته می شود که در حدود 65درصد ماده ی خام اولیه را در بر می گیرد.

Stick water مایعی است ارزشمند که حاوی مواد معدنی ، ویتامین ها ، باقیمانده روغن ها و پروتئین هاست.stick water در طی فرایند تبخیر تلغیط شده و تولید شربت علیظی که حاوی 30 تا 50 درصد مواد جامد است.این شربت تلغیظ شده را می توان همین طوری در بازار به فروش رساند یاآن را به کیک فشرده اولیه اضافه کرده و سپس خشک کرد.بنابراین می توان کیک فشرده ای را به فروش رساند که حاوی تمام مواد قابل حل است. پس از خشک شدن خوراک و کاهش رطوبت آن می توان آن را ذخیره سازی کرد و حمل و نقل بدون آلودگی های باکتریایی و کپک ها امکان پذیر می شود. عمل خشک کردن پودر ماهی به دو طریق امکان پذیر هست :روش مستقیم ، روش غیر مستقیم در روش خشک کردن مستقیم  به سرعت انجام می گیرد.

پودر را درون استوانه های طبل مانند ریخته و همزمان هوای بسیار داغ از روی آن عبور می دهند. اگر در این روش عمل خشک کردن بسیار انجام گیرد خوراک می سوزد و ارزش غذایی آن از بین می رود. در روش غیر مستقیم از بخار اب برای خشک کردن استفاده می شود که با این ارزش غذایی آن حفظ می شود.

بعد از خشک کردن آن عمل آسیاب در ذرات مناسب صورت می گیرد و سپس آن ها را بسته بندی می کنند ودر سیلوها برای فروش دخیره می کنند.

 

مزیت استفاده از پودر ماهی در جیره ی غذای ماهی چیست؟

 

بیشتر پودر ماهی از ماهی های تجاری تشکیل می شودکه به علت کوچکی، فراوانی استخوانی و روغن قابل استفاده ی انسان نمی باشد و همچنین درصد نا چیزی از آن حاصل فرایند کارخانجات تهیه ی غذای دریایی می باشند.

افزودن پودر ماهی به جیره ی غذایی حیوانات باعث افزایش ارزش غذایی و مطبوع بودن آن می شود بعلاوه باعث افزیش مصرف ،جذب و هضم جیره ی غذایی می شود.

اسید های آمینه موجود در خوراک ماهی باعث توازن و کامل شدن دیگر منابع حیوانی و گیاهی در جیره ی غذایی می شود که به نوبه ی خود باعث افزایش سرعت رشد و کاهش هزینه خوراک دهی می شود.

یک خوراک ماهی با کیفیت بالا ، قابلیت تامین و توازن تمام اسید های آمینه ضروری ، فسفولیپید ها و اسید های چرب مورد احتیاج برای حداکثر رشد و نمو و تولید مثل بخصوص برای لاروها و ماهیا ن مادر فراهم می آورد.

ارزش غذایی موجود در پودر ماهی باعث مقاوم شدن ماهی ها از طریق سالم و فعال نگه داشتن سیستم ایمنی این ماهی ها می شود .

خوراک ماهی با کیفیت بالا اجازه ی این کار را به کاربر می دهد که جیره ای با ارزش غذایی فشرده برای رشد حداکثر استفاده کند.

وجود ماهی در جیرهی غذایی حیوانات دریایی باعث کاهش آلودگی فاضلاب و مواد زاید موجود در پساب محل های نگه داری این موجودات از طریق افزایش هضم پزیری مواد غذایی موجود در جیره می شود.

گنجاندن خوراک ماهی در جیره ی غذایی حیوان به محصول نهایی حالتی طبیعی می دهد مثل فراهم کردن این حالت به وسیله ی ماهی غیر پرورشی در طبیعت.

کیفیت پروتئین موجود در پودر ماهی:

60 تا 70درصد از یک خوراک ماهی مطلوب را پروتئین خام  بر اساس وزن آن  تشکیل می دهد . از نقطه نظر یک متخصص تغذیه  دام استفاده از خوراک ماهی به عنوان یک مکمل پروتئین حیوانی جیره ی غذایی دام ترجیح داده می شود و مهمترین منبع پروتئینی در جیره ی غذای ماهی و میگو به شمار می رود.

جیره ی غذایی مرسوم برای ماهی حاوی 32 تا 45 درصد پروتئین کامل در واحد وزن می باشد در حالی که جیره ی غذایی مرسوم برای میگو حاوی 25 تا 42 درصد پروتئین کامل می باشد . میزان درصد گنجاندن پودر ماهی در جیره ی غذایی ماهی کپوروTila piaمی تواند از 5تا 7 درصد باشد این در حالی است که درصد استفاده در جیره ی غذایی ماهی قزل آلا ، سالمون و دیگر ماهی های اقیانوسی می تواند بین 45 تا 55 درصد با لغ شود. معمولا 5 درصد یا کمتر ماده ی خشک موجود در جیره ی غذایی چهارپایان اهلی را از خوراک ماهی تشکیل می دهند.

هر رژیم غذایی کامل شامل مقداری پروتئین است اما ارزش غذایی پروتئین های موجود در جیره ی غذایی ارتباط مستقیمی با ترکیب اسیدهای آمینه موجود در پرو تئین ها و قابلیت هضم آنها دارد.

پروتئین از اسیدهای آمینه تشکیل شده است.طی فرایند هضم اسید آمینه از پروتئین آزاد شده و وارد دستگاه گردش خون می شود .

حیوانات بیشتر از آنکه نیازمند خود پروتئین ها باشند به آمینو آسیدها نیازمند.

پودر ماهی و دیگر مواد غذایی حاوی پروتئین های ساده هستند که به عنوان حاملان اسید های آمینه به داخل جیره ی غذایی عمل می کنند .

حیوانات پروتئین ها را از 22 اسید آمینه تولید می کنند اما قادر به تولید همه ی اسید های آمینه در بدن خود نیستند و این نوع آمینه اسید ها باید حتما تامین شوند و در داخل جیره ی غذایی آن ها قرار داد که به این نوع اسید آمینه ها ، اسید آ»ینه های ضروری نام دارند.10 نوع اسید آمینه ضروری باید در جیره ی غذایی ماهی گنجانده شود که شامل:آرژنین،هیستین،ایزولوسین،لوسین،لایزین،فنیل آلانین،ترونین،تریپتوفان، والین سایر آمینه اسید ها یی که درون بدن حیوانات تولید می شود آمینه اسید های غیر ضروری گفته می شود . این نوع آمینه اسید ها نیازی نیست به جیره ی غذایی آن ها وارد شود. پروتئین هایی که فاقد آمینه آسید های ضروری هستند به آن ها پروتئین های نا متوازن گفته می شود که دارای ارزش غذایی پایینی هستند.

نمای خوب اسید های آمینه موجود در پودر ماهی با عث جذابیت آن به عنوان یک مکمل پروتئینی می شود. پروتئین موجود در داخل سایر دانه های غلات و کنساتتره های گیاهی دارای تمام اسید های آمینه ضروری نمی باشند و معمولا فاقد اسید های آمینه ی لایزین و تریپتوفان می باشند. دانه های سویا و سایر حبوبات که به صورت زیادی در جیره ی غذایی حیوانات مزرعه مثل خوک و مرغ کاربرد دارند دارای ذخایر خوب لایزین و تریپتوفان بوده اما دارای کمبود اسید های آمینه ی حاوی سولفور می باشند که شامل اسید آمینه متیونین و سیستگین است.

نیاز حیوان به یک اسید آمینه محدود می توان با افزایش بیشتر پروتئین در داخل جیرهی غذایی جبران کرد اما به هر حال باعث افزایش بیشتر هزینه و همچنین نیتروژن آب پرورش ماهی بیش از مقدار معقول می شود. افزایش بیش از حد نیتروژن آب که حاصل از فضولات ماهی می باشد باعث تشکیل آمونیاک در آب شده و ایجاد سمیت می کند پس باید آب را تصفیه کرد .

کیفیت مواد غذایی مورد استفاده برای دام بسیار وابسته به نوع اسید های آمینه موجود در پروتئین های تشکیل دهنده آن ،هضم پذیری آن ، تازگی مواد اولیه ی تشکیل دهنده ی آن و چگونگی ذخیره سازی آن ها می باشد.

پروتئین های گیاهی حتی زمانی که کاملا فراوری می شوند ، قابلیت هضم پذیری مناسبی مثل پودر ماهی ندارند بنابراین درصد بکار گیری آن ها در جیره ی غذایی به علت محدود کردن رشد ونمو و مصرف غذا محدود می باشد به طور کلی ارزش هضم پذیری پودر ماهی بالاتر از 95 درصد هست در حالی که در مقایسه با ارزش هضم پذیری پروتئین های گیاهی، وابسته به نوع گیاه  بین 77 تا 96 درصد است .

ساختار طبیعی گیاهان کاملا از ساختار طبیعی حیوانات متفاوت است .

پروتئین استخراج شده از گیاهان وابسته است به کربوهیدرات های غیر ساختاری و غیر قابل هضم (اولیگو ساکارید ها). فیبرهای ساختمانی (سلولز)، که هر دو آن ها وابسته به پروتئین های حیوانی نمی باشند.

این ساختار های موجود در پروتئین های گیاهی به عنوان موانع کفایت آن ها در مقایسه با پروتئین های حیوانی به حساب می آید. عدم وجود فاکتورهای  مهار کننده ی غذایی در پودر ماهی برای جیره های غذایی مورد استفاده در پرورش آبزیان  در مقایسه با خواراک هایی که بر پایه گیاهی هستند بسیار جذاب است.مهار کننده های غذایی مانع از هضم، مصرف و متابولیک ماده ی غذایی و در بعضی موارد سمی می باشند . به عنوان مثال وجود مهار کننده ی  غذایی kunitsor trypsininbibz در دانه ی نپخته سویا مانع از عمل آنزیم تریپسین در شکستن و تجزیه ی پروتئین های موجود در جیره ی غذایی در روده ی حیوان می شود .

لاتیروژن (lathyrogens) موجود در نخود مانع شکل گیری پروتئین کلاژن می شود. کلاژن فراوان ترین پروتئین موجود در حیوانات است که تشکیل دهنده بیشتر بافت همند و فراهم کننده ی ساختار حمایتی بافت می باشد .در ماهی خام همچنین آنزیم thiaminase'sیافت شده که باعث تجزیه ویتامین ب1یا thiamineو avidin میگردد.

 Gossypolیکی دیکر ز فاکتورهای ضد غذایی است که درخوراک وروغن پنبه دانه یافت شده است که خود دارای اثرات سمی برای حیوان و کاهش دهنده ی باروری در حیوان نر می گردد.

یکی دیگر از دلایل استفاده فراوان از پودر ماهی در جیره ی غذایی آبزیان است که جیره ی غذایی بیشتر مورد قبول و خوشایند آبزیان قرار می گیرد .این خاصیت پودر ماهی باعث هضم سریع تر جیره و کاهش از بین رفتن مواد غذایی مفید می شود .

اسید آمینه غیر ضروری گلوتامیک اسید یکی از موادی است که این خاصیت را به خوراک ماهی می دهد.

چربی های موجود در خوراک ماهی

چربی های موجود در ماهی می توان به دو بخش تقسیم کرد:1.چربي غير اشباع (روغن ماهی) 2.چربی ها اشباع (چربي هاي جامد)

اگرچه در طی فرایند تولید خوراک ماهی بیشتر روغن موجود در ماهی گرفته می شود اما چربی معمولا به میزان 6تا7 درصد بر اساس واحد وزنی در خوراک ماهی باقی می ماند و حتی می توان بازه ای بین 4تا20 درصد برای آن در نظر گرفت.

چربی ماهی دارای قابلیت هضم پذیری بالا برای تمام حیوانات دارد ویکی از منابع سرشار و مهم اسید های چرب و غیر اشباع  ضروری که شامل دو خانواده از اسید های چرب امگا3 و امگا6 می باشد.

در بین اسیدهای چرب امگا 3 در خوراک ماهی و روغن ماهی بیشتر از نوع lino lenic acid ،docosahexaenoic acid (DHA) و eicosapen taenoic acid(EPA) می باشد. دو اسید چرب DHAو EPAدر جلبک های کوچک و پلانکتون ها تولید شده واز طریق مصرف آن ها به وسیله ماهی انتقال می یابند.

پودر ماهی و روغن آن دارای اسید های چرب امگا 3 بیشتر از امگا 6 هستند .در مقام مقایسه با چربی های گیاهی که بیشتر دارای امگا 6 هستند تا امگا3.

به عنوان مثال روغن گرفته شده از دانه سویا ،دانه ذرت و دانه پنبه و دانه ای که دارای مقدار زیادی لیتولینیک اسید از نوع امگا 6 است .

بعضی از دیگر روغن های استخراج شده از دیگر منابع گیاهی مثل دانه ی کتان که دارای لینولوئیک اسید از نوع امگا 3 می باشد . به هر حیوانات به اسید های چرب ضروریDHA و EPA گرایش نشان داده و دارای اهمیت بالایی برای آن ها می باشد و منابع آن نیز محدود است. مزیت اثر وجود چربی ها  در جیره ی غذایی ماهی ها مربوط به نقش آن ها در ساختمان و عمل غشاي سلولی است .

غشاي سلولی ، یک غشاي نیمه تراوا و انعطاف پذیر می باشد که وظیفه کنترل ورود و خروج مواد به داخل و خارج سلول را بر عهده دارد. غشاي سلولی در واقع سلول را حفاظت می کند و در ساختار خود چربی ها، پروتئین ها و کربو هیدرات ها را به کار می برد . به علت وجود اسید های چرب و چربی ها در ساختار غشاي سلولی به آن این اجازه را می دهد که حالت سیالی خود را در افزایش و کاهش دمای آب حفظ کند همچنین باعث حفاظت سلول در اثر تغییرات سریع فشار آب به صورت یک بالشتک عمل می کند به خصوص زمانی که ماهی در اعماق مختلف آب قرار می گیرد . اسید های چرب ضروری برای رشد لاروها و رشد و تولید مثل ماهی ها ضروری هستند . آن ها همچنین رشد و توسعه ی طبیعی پوست ، دستگاه عصبی ، مغزو حس بینایی نقش دارند . اسید های چرب غیر اشباع چند زنجیره به دستگاه ایمنی حیوان در مقابل عوامل بیماری زا کمک می کند و باعث کاهش استرس حیوان می شود .پودر ماهی دارای فسفولیپید های با ارزش ، ویتامین های محلول در چربی و هورمون های استروئیدی می باشد.

انرژی موجود در پودر ماهی:

چربی های موجود در پودرماهی تامین کننده ی خیلی خوبی برای اسیدهای چرب ضروری می باشند بلکه تامین کننده ی خیلی خوب انرژی موجود در جیره ی غذایی نیز می باشند.از آن جایی که میزان کربوهیدرات های موجود در پودرماهی پس میزان انرژِی موجود در پودر ماهی به درصد پروتئین و روغن موجود در آن بستگی دارد وکیفیت و کمیت روغن ماهی در پودر ماهی بستگی به نوع ماهی ،فیزیولوژی ،جنسیت،مرحله ی تولید مثل،سن و عادت پودر ماهی صید شده و روش فراوری آن دارد.چربی موجود در پودرماهی و روغن ماهی به وسیله ی همه ی حیوانات به خصوص ماهی،میگو،طیور،خوک و نشخوار کنندگان مثل گاوو گوسفندو بز به راحتی قابل هضم است .

در این حیوانات چربی موجود در پودر ماهی در حدود 90 درصد یا بیشتر قابل هضم بوده بنابراین میزان زیادی از انرژِی قابل استفاده تولید می شود . اگر میزان انرژی در جیره ی غذایی ماهی و میگو متعادل باشد و کمبود آن برای ماهی و میگو حس شود بنایراین این جانوران برای تامین انرژی مورد نیاز خود مجبور به شکستن پروتئین ها ی با ارزش می شوند که از لحاظ اقتصادی گران تمام شده و همچنین باعث افزایش تولید آمونیاک سمی در آب به وسیله ی آن ها می شود.پودر ماهی با کیفیت باید محتوی اکسیدان ها و یا موادی باشد که احتمال فساد پذیری و خرابی پودر را از مواد فعال وسمی که به صورت مستمر در سطح مولکولی در سلول های حیوان تولید می شود حفظ کند به عنوان مثال چربی ها به خصوص PUFAS اسید های چرب ضروری غیر اشباع به راحتی اکسیده و خراب شده . زمانی که در معرض اکسیژن قرار می گیرند و گرمای زیادی را تولید می کنند .

استفاده از آنتی اکسیدان ها به عنوان نگاه دارنده در پودر ماهی یک امر اساسی است. برای حفظ انرژی با ارزشی که در پودر ماهی موجود است بدون استفاده از آنتی اکسیدان ها میزان انرژی موجود در پودر ماهی می تواند تا 20 درصد مقدار واقعی خود کاهش یابد. اکسیژن باعث تغییر ساختار شیمیایی و خرابی PUFAS شده وباعث تولید میزان زیادی حرارت می شود. در گذشته کشتی هایی که فرایند تولید پودر ماهی را در خود انجام می دادند . بسیاری از آن ها در اثر چنین حرارتی آتش می گرفتند و غرق می شدند.

ارزش ویتامین ها و مواد معدنی موجود در پودر ماهی:

 

وقتی که یک نمونه پودر ماهی برای آنالیز مواد مغزی موجود در آن وارد آزمایشگاه می شود این فرایند شامل سوزاندن پروتئین نمونه می باشد . وقتی که نمونه ی کاملا سوزانده شده چیزی که باقی می ماند خاکستر نمونه می باشد. معمولا یک پودر ماهی خوب دارای 17 تا 25درصد خاکستر می باشد . میزان خاکستر بیشترشان دهنده ی میزان بیشتر مواد معدنی موجود در پودر ماهی دارد به خصوص کلسیم،فسفر،منیزیم

قسمت اعظم خاکستر را کلسیم و فسفر ماهی تشکیل می دهد . بر خلاف فسفر گیاهی موجود در گیاهان فسفر موجود در پودر ماهی در بیشتر ساختار حیوانات موجود می باشد. فسفر موجود در گیاهان قابل استفاده به وسیله ی حیوانات تک معده ای نمی باشد آن طوری که باید و شاید مثل حیوانات تک معده ای مثل خوک و سگ و همچنین انسان ها . به این دلیل اساسا ساختار بیولوژیک خاصی به نام phytateقرار می گیرد. نشخوار کنندگان مثل گاو و گوسفند و بزها دارای این توانایی هستند که فسفر موجود درphytate را آزاد کرده و استفاده کنند .

نشخوارکنندگان این عمل را به کمک میکروب های موجود در شکمبه انجام می دهد .

ویتامین موجود در پودر ماهی دارای ارزش فراوان می باشد و چندین فاکتور مثل منشا و ساختار ماهی و چگونگی فرایند تهیه پودر ماهی ویتامین های محلول در چربی در پودر ماهی مقدار آن ناچیز است یکی از علل آن را باید روغن گیری از ماهی دانست .

پودر ماهی را از نظر ویتامین های خانواده ی B12 باید نسبتا غنی دانست به خصوص coblamine،niacin،cholin،Pantothenic acid، Riboflavin.

 

 

 

 

 

 

 

 

armin design